شهر تکانی: جمعه ۱۹ اسفند ۱۳۹۰

یک هفته بعد از جمعه ی خانه نشینی و تحریم انتخابات، فرصتی مناسب پدید آمده تا مردم در قالب یک حرکت اجتماعی و کاملا بی خطر، در خیابان های شهر حضور پیدا کنند. حضور پر تعداد مردم دقیقا یک هفته بعد از جمعه خانه نشینی، نشانگر پیوند پرتوان و منسجم در سطح جامعه است. نداشتن رنگ و بوی سیاسی این مراسم در جذب اقشار مختلف مردم بسیار تاثیرگذاز خواهد بود و نفس مراسم نیز، از نظر زمانی، کاملا درخور سال نو و استقبال از نوروز است. همچنین آگاهی رسانی درباره ی نگهداری از شهر و حفاظت از محیط زیست در سطح گسترده ای صورت خواهد گرفت.

بعد از اطلاع رسانی گسترده در این چند روز باقیمانده، چه در سطح جامعه و چه در فضای مجازی، باید از همگان دعوت شود که در جمع دوستان و خانواده، و نه به تنهایی، روز جمعه به «شهر تکانی» بپردازند.

هر خانواده و یا گروه، کیسه زباله ای بردارند و کوچه ی خود را از هر چه زباله که هست، پاک کنند. به این صورت تمامی محله ها از زباله پاک می شوند، و تمام سطح شهر ها از زباله پاک می شوند.

«نوروز تنها سبزه سبز کردن و خانه تمیز کردن نیست، نوروز یعنی زادروز دوباره ی زندگی! وظیفه ی ماست که از خانه ای که با هزاران هزار دیگری در آن زندگی می کنیم ، نگهداری کنیم. این یک فرصت استثنائیست که قبل از فرا رسیدن سال نو، با پیوند دوباره با همشهری ها، با شهری سبز و پاکیزه به استقبال نوروز برویم. «

در حال حاضر اصلاح طلبی در ایران یک خط فکری یا راه حل با تعریف نا معین نیست؛ اصلاح طلبی اکنون بر چسبی ست که فرد را در چارچوب یک ساختار از پیش تعیین شده با مفاد از پیش تعیین شده می گذارد. مفادی از جمله تایید آرمان های انقلاب اسلامی، تلاش برای حفظ نظام اسلامی، سازش با حکومت برای کسب قدرت،  کند کردن جنبش دموکراتیک ایرانیان، و غیره. مثال بارز این نوع اصلاح طلبی هم خاتمی ست که همواره به آرمان های انقلاب اعتقاد داشته و هیچ گاه علاقه خود از حفظ نظام  و «اصلاح نظام در چارچوب قانون اساسی» را در هیچ دوره ای از حیاط سیاسی خود مخفی نکرده است. در این بین با توجه به سرکوب و خفقان ایجاد شده، گفمتان اصلاح طلبی مبنی بر حفظ حقوق ملت، با تمام کمی و کاستی هایش، که توسط موسوی و کروبی ترویج داده می شد و افرادی همچون تاج زاده آن را پرورش می داند، دیگر به عنوان یک راه حل عملی و واقع گرایانه مورد توجه قرار نمی گیرد.

فضای بسته ی داخل کشور و حصر چهره های برجسته جنبش سبز، کم کاری طیف اصلاح طلب خارج از کشور (همچون اردشیر امیر ارجمند که به جز چند مصاحبه با رسا، جرس، و بی بی سی هیچ حرکتی در راستای پیشرفت جنبش سبز انجام نداده)، طرح بحت های برنده و عدم پیگیری آنها از طرف افرادی همچون مجتبی واحدی، و پیدایش پدیده ای مجازی به نام «شورای هماهنگی راه سبز امید»- که نه تنها برای خود مشروعیتی کسب نکرد، بلکه قسمتی کلانی از مشروعیت طیف اصلاح طلب را از بین برد- همه و همه اصلاحات مورد نظر بسیاری از ایرانیان را به حاشیه می کشاند و گفتمان غیر عمل گرایانه بسیاری از گروه های سیاسی عمدتا خارج از کشور را تبدیل به خط مشی اپوزیسیون می کند.

در این جا سعی بر آن نیست که از اصلاح طلبی دفاع شود، بلکه هدف ترویج این دو پیام است:

- اصلاح طلبی ساختار خاصی ندارد و در چارچوب اصلاحات نیز می توان از آرمان های انقلاب اسلامی فاصله گرفت و به فکر حکومت جایگزین (مثلا سکولار دموکرات) بود. «اصلاحات در چارچوب قانون اساسی» با «اصلاح قانون اساسی» متفاوت است.

- اجازه ی ترویج همه نوع خط فکری لازمه تمرین برای دموکراسی برای فردای آزاد است. وجود روحیه ی ساختارشکنانه به اندازه ی وجود روح سازش مهم و حیاطی است.

شاید مهم ترین سرمایه ی اصلاح طلبان نسل جوان پیشرویی ست که در هول و حوش انقلاب به دنیا آمده اند، دوران جنگ را شاید به خاطر دارند، در دوره ی رئیس جمهوری خاتمی دانش آموز و دانشجو بوده اند، و از همه مهم تر تا حد زیادی از آرمان های انقلابی خمینی فاصله گرفته اند. و شاید مهم ترین ابزار آنها هم، با توجه به قدرت سیاسی شان، مهارت آنها در مذاکره و امتیاز گیری از جناح حاکم باشد ( مهارت در مذاکره و امتیاز گیری نام دیگرش «سازش» است؛ «سازش» در فضای سیاسی ایران  بار بسیار منفی دارد و در مواقعی با «خیانت» هم معنا می شود).

شاید ما ایرانیان بیش از هر دوره از تاریخمان و شاید بیش از هر ملتی دیگری در عصر حاضر، با دروغ سر و کار داشته باشیم. مقصود دروغ های بزرگ گوبلزی نیست که هر روز به خورد توده های ساده دل داده می شود. بلکه مهم دروغ هایی است که دارد جزوی از فرهنگ ما و رکنی از گفت و گو های روزمره مان می شود. دورغ هایی که اعضای خانواده به یکدیگر می گویند؛ دروغ هایی که دوستان به هم می گویند، و همکاران به یکدیگر. مثلا یکی از دروغ های رایج دهه ی پنجاه و شصتی ها درباره ی پیشه ی پدر و مادر بود. صرف اینکه پدر و مادر شغلی غیر متعارف با معیارهای آن روزهای جامعه ایران را داشتند، تنها راه پذیرفته شدن در مدرسه دروغ گفتن بود. در نتیجه کودک ترجیح می داد بگوید مادرش خانه دار است تا وکیل و نویسنده. یا اینکه کودک در خانواده ای غیر مذهبی بزرگ می شد و با ورود به یک مدرسه ی مذهبی، دچار دوگانگی فکری و شخصیتی می شد و پدر و مادر مجبور بودند به دورغ به فرزند خود بگویند «وقتی که تو خوابی ما نماز می خوانیم» .

همین موارد کوچک است که دروغ را در یک جامعه نهادینه می کند، به طوری که یکی از خصلت های ما ایرانیان این است وقتی با دوستی قرار ملاقات داریم به او می گوییم «همین الان پیچیدم تو فلان خیابون» حال آنکه هنوز بند کفش های خود را در درگاه خانه نبسته ایم.

دروغ پیش از بروز پدیده ای به نام احمدی نژاد در ما ریشه دوانیده بود. شاید به همین جهت باشد که میزان اعتماد، چه در سطح اجتماعی و چه در سطح سیاسی، در میان ایرانیان بسیار کم است. حال بیایید هر روز تلاش کنیم یک دروغ کمتر بگوییم، تا روزی که ریشه دروغ در جامعه مان را خشک کنیم. همین می تواند پایه گذار یک حرکت اجتماعی به سمت عقلانیت و اعتماد باشد و راه را برای رسیدن به اهدافی بزرگ تر، هموار کند.

پ.ن. شعر زیر با نام «اندیشه ی نترس» (Mind Without Fear) از رابیندرات تاگور است که می توانید متن انگیلیسی آن را اینجا بخوانید. من نیز با قلم نا توان خود آن را ترجمه کردم. بی ربط به این مبحث نیست.

جایی که اندیشه از چیزی نمی ترسد و انسان، سر بلند است؛
جایی که دانش، آزاد است؛
جایی که دنیا با دیوارهای باریک، تکه تکه نشده است؛
جایی که واژه ها از اعماقِ حقیقت سرچشمه می گیرند؛
جایی که انسانِ خستگی ناپذیر، با تلاش، دست خود را به سوی کمال دراز می کند؛
جایی که جوی خرد، مسیر خود را در شورزارِ تیره و تارِ عادت های مرده گم نکرده است؛
جایی که عقل، به دست توانمند تو، به سوی تفکر و عملِ همیشه مترقی هدایت می شود؛
در آن بهشت آزادی…
بگذار سرزمینم به پا خیزد!

ولی ما فقط اینها نیستیم.

آنان که در میانه ی آبان به بهانه ی سفید پوش شدن تهران، با هم جشنی هر چند کوچک در دل گرفتند هم از ما بودند. آنان که گرد هم آمدند تا دوباره زادروز زاینده رود را جشن بگیرند هم از ما بودند.

همچون زاینده رودِ چندین ماه گذشته، آب پاک و روان را از ایران هم دریغ کرده اند. همچون زاینده رود، دیدن ترک های بی شمار بر پیکره ی نحیف ایران، خدشه ای بر قلب هایمان به جا می گذارد.  شاید ایران ما در بستر بیماری باشد، ولی هنوز زنده است.  شاید انسانیت در جامعه  ی ما در بستر بیماری باشد، ولی هنوز زنده است. ما کماکان سفید پوش شدن تهران را جشن می گیریم، زنده شدن دوباره ی زاینده رود را، آن هنگام که رگ رگه های آب با آرامش ترک های کف اش را پر می کنند، جشن می گیریم، ما کماکان زندگی و زنده بودن را جشن می گیریم. بهار بهانه ایست برای زدودن گرد و خاک از خانه ی دلهایمان، ولی بهار دیر است. بیایید در میانه ی خران، زاینده رود خویش باشیم.

و اما هم کیشان سوری مان. به  گزارش نیویورک تایمز، تعداد کشته شدگان سوری از مرز ۲۹۰۰  نیز گذر کرد. ما [ایرانیان] می دانستیم. از خیلی قبل تر می دانستیم. به نوبه ی خود نیز در تلاش برای پخش اخبار سوریه بودیم. غربیان چه؟ آنها چقدر می دانند؟

رسانه های محلی در آمریکای شمالی-که بزرگترین منبع پیگیری اخبار برای شهروندان می باشند-  تنها نزدیک به % ۱۲  از حجم خبری خود را به اخبار جهان اختصاص می دهند. در هفته های گذشته و بعد از اشغال وال استریت توسط معترضان، شهروندان خبرنگار بودند که اخبار را به صورت زنده به دنیا مخابره کردند؛ دقیقا همان روشی که ایرنیان در پی حوادث کودتای ۸۸   اتخاذ کردند. چرا؟ چون سکوت کر کننده رسانه های غربی و حتی در بعضی موارد وارونه جلوه دادن اخبار (پدیده ای ملموس برای ایرنیان) به پلیس نیویورک اجازه ی سرکوب هر چه خشن تر معترضان را می داد.

در این ویدئو (با زیر نویس فارسی) که در سال ۲۰۰۸  انتشار یافته، مختصرا به بعضی موارد بالا شاره شده است. اما بیش از همه در نظر داشتم تا به پوشش خبری رسانه ها در مورد خبر درگذشت استیو جابز اشاره کنم. در سال  ۲۰۰۷ در آمریکا، خبر درگذشت آنا نیکل اسمیت مدل معروف آمریکایی، بیشترین پوشش خبری را به خود اختصاص داده بود. شاید امروز هم شاهد همان پدیده در مورد استیو جابز باشیم.  یعنی رسانه های محلی و جمعی بیش از آنکه اخبار سوریه و وال ستریت، و  قحطی در آفربقا را مخابره کنند، برای «استیو جابز-ها» مرثیه خوانی می کنند.

در عکس زیر مساحت کشورها و میزان پوشش رسانه های آمریکایی درباره ی دنیا  مقایسه شده؛ در واقع اگر شما یک آمریکایی باشید و اخبار را از رسانه های محلی دنبال کنید، تصویری که شما از نقشه ی جهان خواهید داشت، همانند نقشه ی دوم خواهد بود (آمریکا بنفش، عراق و کره شمالی زرد کمرنگ). (راستی، می دانستید نقشه ای که شما از جهان می شناسید، غیر واقعی است؟ اگر نه، اینجا را ببینید).

مشکل من این نیست که مرگ استیو جابز مورد پوشش رسانه ها قرار بگیرد یا نه، مشکل من جای خالی درد مشترکی ست که گستره اش دمشق و نیویورک را در بر می گیرد. از نظر من فلسفه ی وجود رسانه های جمعی نه مخابره ی اخبار، بلکه تصرف افکار توده ها و هدایت آنها به سوی اهدافی ست که خود مردم هیچ نقشی در انتخاب آنها نداشتند؛ خواه این توده ها غرق در نظام دیکتاتوری باشند، خواه غرق در نظام سرمایه داری. شمایی هم که این را می خوانید بدانید: در بطن، هدف جرس و فارس و بی بی سی هدایت ذهن شماست. شاید تفکر، عقلانیت، و پرسشگری ابزاری برای رهایی از این محدودیت ها باشند.

به قول دوستی: «دنیای مرفه مصرفی وعشق و علاقه و همدردی های مجازی»  در مقابل  «دنیای عشق ها و دردهای واقعی و رنگ های قرمز خونی و نه قرمز سیبی «

پ.ن: من جمله ی مبارزات مدنی در فضای مجازی